Stela z Tel Dan

fragment steli z Tel Dan (wyszczególniony zwrot: Domu Dawida)

Często wśród osób nieprzychylnie usposobionych do chrześcijan można usłyszeć postulat następującej treści: XXI wiek to najwyższy czas, by dać sobie spokój z religią, odrzucić jej "balast" i skupić się na bardziej przyziemnych priorytetach. Argumentem wspierającym powyższy postulat mają być współczesne odkrycia nauki, które odmawiają Biblii "prawa do posiadania racji".

Osobiście jestem głęboko przekonany, że powyższe stanowisko może być przyjęte jedynie przez osoby o zerowym rozumieniu zagadnień teologicznych lub historii starożytnej, która jest z nimi nierozłącznie związana. Ostatnie dwa stulecia dostarczają bowiem kluczowych argumentów wspierających zasadność praktykowania religii w sferze publicznej i indywidualnej - argumentów, które nie były dostępne nigdy wcześniej.

W obecnym krótkim artykule zwrócę uwagę na wielką wartość Biblii jako źródła historycznego. Na początku warto nadmienić, że wśród badaczy świata starożytnego biorących udział w ekspedycjach na Bliski Wschód panuje powszechne przekonanie, że nie warto się tam wybierać bez zabrania ze sobą Biblii - jest ona nieocenioną pomocą przy prowadzeniu prac archeologicznych.

Biblia, wspominając o miejscach walk narodu żydowskiego z jego licznymi wrogami, w naturalny sposób proponuje lokalizacje pod przyszłe prace wykopaliskowe. Odkrycia archeologów dokonane w tych miejscach - istotnych ze względu na biblijną historię - często w spektakularny sposób potwierdzają narrację zawartą w Piśmie Świętym.

Jednym z wielu takich miejsc jest miasto Dan położone u podnóża Wzgórz Golan gdzie obecnie znajduje się stanowisko archeologiczne Tel Dan:


Właśnie tam w 1993 roku, dokonano odkrycia, które mocno wstrząsnęło światem nauki. Na wyżej przedstawionym stanowisku znaleziono bazaltową stelę, nazwaną Stelą z Tel Dan, która będąc źródłem aramejskim, a więc nieżydowskim, potwierdza spory kawałek historii Izraela opisanej w Starym Testamencie.

Ważnymi cechami steli - przedstawionej na grafice otwierającej wpis - są zarówno wczesna datacja jak i nieżydowskie pochodzenie.

1. [ ]א]מר.ע[ ]וגזר ]
2. [ ]אבי.יסק[.עלוה.בה]תלחמה.בא--- ]
3. וישכב.אבי.יהך.אל[.אבהו]ה.ויעל.מלכי[ יש]
4. ראל.קדם.בארק.אבי[.ו]יהלך.הדד[.]א[יתי]
5. אנה.ויהך.הדד.קדמי[.ו]אפק.מן.שבע[ת---]
6. י.מלכי.ואקתל.מל[כן.שב]ען.אסרי.א[לפי.ר]
7. כב.ואלפי.פרש.[קתלת.אית.יהו]רם.בר[אחאב.]
8. מלך.ישראל.וקתל[ת.אית.אחז]יהו.בר[יהורם.מל]
9. ך.ביתדוד.ואשם.[אית.קרית.הם.חרבת.ואהפך.א]
10. ית.ארק.הם.ל[ישמן ]
11. אחרן.ולה[... ויהוא.מ]
12. לך.על.יש[ראל... ואשם.]
13. מצר.ע[ל.

Powyższa hebrajska transkrypcja aramejskiej inskrypcji dostępnej na steli przedstawia z perspektywy wrogów narodu żydowskiego opis walk Izraela z królestwem Aramu-Damaszku, który opisany jest również w kilku księgach Starego Testamentu.

W powyższym tekście wypowiada się aramejski król, który opisuje wcześniejszy konflikt z królestwem Izraela za czasów swego ojca (linijka 1-2). Dalej wspomina on, że po śmierci ojca (linijka 3) semicki bóg Hadad uczynił go królem (linijka 4), co z dokładnością do różnic kulturowych jest zgodne z opisem zawartym w II Księdze Królewskiej (2 Krl 8, 9-13) i pozwala przypisać powyższe słowa Chazaelowi, królowi Aramu-Damaszku.

Taka identyfikacja umacnia się dzięki informacjom w pozostałych linijkach, w których Chazael chwali się swoimi podbojami, które zawdzięcza Hadadowi kroczącemu przed jego zwycięską armią (linijka 5) i pokonaniem 70 królów (linijka 6).

Jednak najbardziej interesujące są linijki 7-9. Aramejski król zdradza w nich, że zabił króla Izraela i króla z Domu Dawida.

Jak już mówiłem odkrycie Steli z Tel Dan wywołało głębokie poruszenie w świecie nauki, ponieważ jest to pierwszy artefakt datowany na IX wiek przed Chrystusem dowodzący historyczności dynastii królewskiej zapoczątkowanej przez Dawida syna Jessego, która w pismach Starego Testamentu znana jest jako Dom Dawida.

Skoro stela datowana na IX wiek p.n.e. wspomina o Domu Dawida to bezpośredni wniosek jaki płynie z tej informacji jest jasny. Dynastia w czasie sporządzenia steli musiała liczyć już kilkunastu sukcesorów, a więc sam król Dawid jest postacią jeszcze wcześniejszą. Taki wniosek jest całkowicie zgodny z chronologią biblijną przedstawiająca Dawida jako postać z przełomu XI i X wieku p.n.e.

Stela z Tel Dan zawiera jeszcze linijki 10-13, które nie mogą być odczytane jednak wydają się sugerować konflikt z Jehu - kolejnym królem Izraela. Poza wymienionymi wyżej postaciami artefakt nawiązuje jeszcze do wielu pozostałych królów wymienionych w Biblii: Ben-Hadada, Jorama, Achaba i Ochozjasza, będąc jednym z wielu: wczesnych, niebiblijnych i nieżydowskich źródeł potwierdzających historyczność wymienionych postaci i historyczną wartość Biblii.

Niewątpliwie najważniejszym aspektem odkrycia w Tel Dan jest wzmianka o Domu Dawida z IX wieku przed Chrystusem, potwierdzająca historyczność króla Dawida i zapoczątkowanej przez niego dynastii królewskiej. To właśnie Dawidowi została dana obietnica Wielkiego Potomka, który wywodzić się będzie z królewskiego rodu Dawida, a gdy nadejdzie rozciągnie swą władzę na wszystkie narody. Co więcej, w I wieku, świadomość tej obietnicy była głęboko zakorzeniona wśród mieszkańców Palestyny, na co wskazują wszyscy ewangeliści:

Mt 9, 27 (Ewangelia Mateusza):
Gdy Jezus odchodził stamtąd, szli za Nim dwaj niewidomi którzy wołali głośno: «Ulituj się nad nami, Synu Dawida!»

Łk 18, 35-38 (Ewangelia Łukasza):
Kiedy zbliżał się do Jerycha, jakiś niewidomy siedział przy drodze i żebrał. Gdy usłyszał, że tłum przeciąga, dowiadywał się, co się dzieje. Powiedzieli mu, że Jezus z Nazaretu przechodzi. Wtedy zaczął wołać: «Jezusie, Synu Dawida, ulituj się nade mną!» 

Mk 12, 35-37 (Ewangelia Marka):
Nauczając w świątyni, Jezus zapytał: «Jak mogą twierdzić uczeni w Piśmie, że Mesjasz jest Synem Dawida? Wszak sam Dawid mówi w Duchu Świętym: Rzekł Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjaciół Twoich pod stopy Twoje. Sam Dawid nazywa Go Panem, skądże więc jest [tylko] jego synem?» A wielki tłum chętnie Go słuchał. 

J 7, 42 (Ewangelia Jana):
Czyż Pismo nie mówi, że Mesjasz będzie pochodził z potomstwa Dawidowego i z miasteczka Betlejem?»

Powyższe ewangeliczne cytaty dzieli tysiąc lat od sporządzenia aramejskiej steli wspominającej po raz pierwszy o królu Dawidzie. Będzie to czas działalności proroków, którzy kierowani Duchem Świętym ukształtują w narodzie żydowskim koncepcję Zbawiciela wywodzącego się z rodu Dawida. Po nadejściu Chrystusa, obok faktu Zmartwychwstania Pańskiego będzie ona niewyczerpalnym źródłem determinacji pierwszych katolików.

Komentarze

Popularne posty