Asyryjskie oblężenie Jerozolimy


Współcześnie czytając Biblię łatwo można dojść do wniosku, że wszystkie wydarzenia w niej opisane to bajka. Bo jak człowiek żyjący w XXI wieku może wierzyć powiedzmy w anioły?

W bieżącym wpisie przypomnę pewne wydarzenie historyczne, opisane w 2 Księdze Kronik, Księdze Izajasza i 2 Księdze Królewskiej. Mowa będzie o asyryjskiej inwazji na miasta Judy.

Asyryjska inwazja na Południowe Królestwo Izraela miała miejsce około 701 r. przed Chrystusem. Powyższa data jest niemal pewna, a wszelkie niepewności leżą w zakresie co najwyżej 5 lat. Uzasadnienie wymienionej daty znajdzie się w dalszej części wpisu. 

Opis oblężenia Jerozolimy przez asyryjskiego króla Sennacheryba zanotowany w 2 Księdze Kronik brzmi tak:

2 Krn 32, 1-19:
Po tych wydarzeniach i po tych dowodach wierności nadciągnął Sennacheryb, król asyryjski. Przybył do Judy, obległ warowne miasta i rozkazał je zdobyć. Gdy spostrzegł Ezechiasz, że wtargnął Sennacheryb i że zwrócił się do walki przeciw Jerozolimie, postanowił wówczas ze swymi dowódcami i wojownikami zatkać źródła wody, które były na zewnątrz miasta, a oni mu pomogli. Zgromadził się liczny tłum ludu, który zatkał wszystkie źródła oraz strumień, płynący pośrodku ziemi, mówiąc: «Po co wchodzący królowie asyryjscy mają znaleźć wiele wody?» Nabrawszy odwagi, naprawił wszystkie zburzone mury, wzniósł na nich wieże, a na zewnątrz drugi mur. Umocnił Millo Miasta Dawidowego i przygotował wielką liczbę oszczepów i tarcz. Wyznaczył dowódców wojennych nad ludem, zgromadził ich u siebie na placu bramy miejskiej, gdzie przemówił do ich serc, oświadczając: «Bądźcie mężni i mocni, nie bójcie się i nie dajcie się zastraszyć królowi asyryjskiemu ani temu mnóstwu, które jest z nim, z nami bowiem jest Ktoś większy niż z nim. Z nim jest ramię cielesne, a z nami Pan, nasz Bóg, aby nas wspierać i aby toczyć nasze boje». Lud na słowa króla judzkiego, Ezechiasza, nabrał otuchy. Sennacheryb, król asyryjski, który wtedy z całym swym wojskiem był w Lakisz, wysłał swoje sługi do Jerozolimy - do Ezechiasza, króla judzkiego, i do wszystkich ludzi z Judy, którzy byli w Jerozolimie, z tym poselstwem: 
«Tak mówi Sennacheryb, król asyryjski: Na czym wy opieracie swoje nadzieje, że przebywacie tak oblężeni w Jerozolimie? Może Ezechiasz zwodzi was, abyście wydali siebie na śmierć z głodu i z pragnienia, mówiąc: "Nasz Pan Bóg wybawi nas z ręki króla asyryjskiego"? Czyż to nie on, Ezechiasz, poznosił Jego wyżyny i ołtarze, a potem rzekł do Judy i Jerozolimy: "Przed jednym ołtarzem będziecie pokłon oddawać [Bogu] i na nim palić kadzidło"? Czyż nie wiecie, co uczyniłem ja i moi przodkowie wszystkim narodom krajów? Czy naprawdę zdołali bogowie tych narodów i wszystkich ziem wybawić ich kraje z mojej ręki? Który spośród wszystkich bogów tych narodów, które moi przodkowie klątwą przeznaczyli na zniszczenie, zdołał wybawić swój naród z mojej ręki? Czyżby więc mógł wasz Bóg wybawić was z mojej ręki? Niech was teraz Ezechiasz nie oszukuje i nie zwodzi was czymś podobnym. Nie wierzcie mu, albowiem żaden bóg jakiegokolwiek narodu lub królestwa nie zdoła wybawić swego narodu z mojej ręki, lub z ręki moich przodków. Tym bardziej wasz Bóg nie wybawi was z mojej ręki». Słudzy jego jeszcze więcej mówili przeciw Panu Bogu i Jego słudze Ezechiaszowi. Sennacheryb napisał też list, aby wydrwić Pana, Boga Izraela, mówiąc o Nim: «Podobnie jak bogowie innych narodów ziemi nie wybawili swych ludów z mojej ręki, tak samo nie wybawi swego ludu z mojej ręki Bóg Ezechiasza». Krzyczeli ponadto donośnym głosem w języku hebrajskim do ludu w Jerozolimie, który był na murach, aby ich przestraszyć i przerazić, i tak zdobyć miasto. O Bogu Jerozolimy mówili, jak się mówi o bogach ludów ziemi, którzy są dziełem rąk ludzkich.

Historia opisana wyżej to biblijna relacja wydarzeń jakie miały miejsce podczas najazdu armii Sennacheryba na Jerozolimę, istnieje też świadectwo asyryjskie, a więc pochodzące od drugiej strony konfliktu.

Relacja drugiej strony opisująca zaawansowany etap walk znajduje się w tzw. Kronice Sennacheryba. Kroniki stanowią zapis historii urzędowania Sennacheryba w języku akadyjskim, ich tekst odnajdywany jest na różnych artefaktach i w różnych miejscach Bliskiego Wschodu. Najpełniejszy tekst Kroniki odnaleziony został w 1830 roku podczas badań archeologicznych prowadzonych na jednym ze stanowisk w Niniwie - dawnej stolicy Imperium Asyryjskiego:

Stela Sennacheryba

Powyższy gliniany graniastosłup, datowany na 690 r. przed Chrystusem, opisuje m.in. historię panowania Sennacheryba i wspomina o wymienionym w Biblii oblężeniu Jerozolimy w czasach Ezechiasza, przy czym opis znajdujący się na powyższym artefakcie zgadza się w wielu szczegółach z opisem biblijnym i stanowi asyryjski punkt widzenia na tamte wydarzenia (2 Krn 32, 1-19).

Zarówno według opisu biblijnego (2 Krn 32, 1-19), jak i według Kroniki Sennacheryba dowódcą obrony Jerozolimy był król judzki Ezechiasz:



Tekst Kroniki Sennacheryba znajdujący się na steli opisując początkowy scenariusz walk judejsko-asyryjskich wspomina o zajęciu stolicy Królestwa Północnego Izraela - Samarii i przesiedleniu mieszkańców poza jej obręb. Dokładnie o tych samych wydarzeniach mówi 2 Księga Królewska w 18 rozdziale:

2 Krl 18, 9-12:
W czwartym roku [panowania] króla Ezechiasza, który był siódmym rokiem Ozeasza, syna Eli, króla izraelskiego - wyruszył Salmanassar, król asyryjski, przeciw Samarii i oblegał ją. Zdobyto ją po upływie trzech lat. W szóstym roku [panowania] Ezechiasza, który jest dziewiątym rokiem [panowania] Ozeasza, króla izraelskiego, zdobyta została Samaria. Król asyryjski przesiedlił Izraelitów w niewolę do Asyrii i osiedlił ich w Chalach, nad Chabor, rzeką Gozanu, i w miastach Medów. [Stało się tak] dlatego, że nie słuchali głosu Pana, Boga swego, i przekroczyli Jego przymierze - wszystko, cokolwiek przykazał Mojżesz, sługa Pański. Nie słuchali tego ani nie spełniali.

Biblia, opisując historię konfliktu z Asyryjczykami, podaje jako kolejne ważne wydarzenie zajęcie Lakisz, które miało miejsce po upadku Samarii. Asyryjska Kronika Senacheryba również wspomina, że Asyryjczykom udało się podbić Lakisz po tym, jak wcześniej podbili Samarię.

W wyniku zwycięskich posunięć Asyrii strona  żydowska zmuszona była, jak wspomina Biblia, do wypłaty Sennacherybowi 300 talentów srebra i 30 talentów złota, co w gruncie rzeczy doprowadziło do opustoszenia skarbca królewskiego i zmusiło Żydów do zabrania złota ze świątyni w Jerozolimie.

Opis znajdujący się w źródłach asyryjskich dodaje, że najeźdźcy podbili 46 ufortyfikowanych miast i bardzo duży obszar, którego strona żydowska nie mogła bronić z powodu osłabienia sił.

Z opisu biblijnego i asyryjskiego dowiemy się, że w wyniku konfliktu siły Ezechiasza broniącego Judei zepchnięte zostały pod ostatni bastion - Jerozolimę. Kronika Sennacheryba wspominając o oblężeniu Jerozolimy, mówi, że Ezechiasz został w niej zamknięty jak "ptak w klatce". Oblężenie Jerozolimy jest też opisane w pierwszym cytacie (2 Krn 32, 1-19), oto jego fragment:

2 Krn 32, 10-15:
«Tak mówi Sennacheryb, król asyryjski: Na czym wy opieracie swoje nadzieje, że przebywacie tak oblężeni w Jerozolimie? Może Ezechiasz zwodzi was, abyście wydali siebie na śmierć z głodu i z pragnienia, mówiąc: "Nasz Pan Bóg wybawi nas z ręki króla asyryjskiego"? Czyż to nie on, Ezechiasz, poznosił Jego wyżyny i ołtarze, a potem rzekł do Judy i Jerozolimy: "Przed jednym ołtarzem będziecie pokłon oddawać [Bogu] i na nim palić kadzidło"? Czyż nie wiecie, co uczyniłem ja i moi przodkowie wszystkim narodom krajów? Czy naprawdę zdołali bogowie tych narodów i wszystkich ziem wybawić ich kraje z mojej ręki? Który spośród wszystkich bogów tych narodów, które moi przodkowie klątwą przeznaczyli na zniszczenie, zdołał wybawić swój naród z mojej ręki? Czyżby więc mógł wasz Bóg wybawić was z mojej ręki? Niech was teraz Ezechiasz nie oszukuje i nie zwodzi was czymś podobnym. Nie wierzcie mu, albowiem żaden bóg jakiegokolwiek narodu lub królestwa nie zdoła wybawić swego narodu z mojej ręki lub z ręki moich przodków. Tym bardziej wasz Bóg nie wybawi was z mojej ręki».

Relacje obu stron konfliktu są zbieżne, po tym, jak prawie cała Judea weszła w skład Imperium Asyryjskiego, Żydzi mogli schronić się już tylko w silnie ufortyfikowanej Jerozolimie. Pytane, które się nasuwa, brzmi: Jaki był ostateczny rezultat oblężenia Jerozolimy? Czy Sennacherybowi udało się ją podbić?

Powyższe pytanie jest bardzo ciekawe :-)

Otóż Sennacheryb nie podbił wtedy Jerozolimy! Kronika asyryjskiego króla milczy na temat zajęcia Jerozolimy!

Chciałbym byśmy dobrze uzmysłowili sobie całą opisaną tutaj sytuację. Asyria w tamtym czasie stanowiła wielką potęgę militarną, dysponującą ogromnymi zasobami ludzkimi i nowoczesnymi maszynami wojennymi jak tarany i wierze oblężnicze:

Na grafice widoczny taran z żelaznym ramieniem przeznaczonym do kruszenia murów.

Sam Ezechiasz, zagrzewając obrońców Jerozolimy do walki, mówi: "(...) nie dajcie się zastraszyć królowi asyryjskiemu ani temu mnóstwu, które jest z nim."

Gdyby Sennacheryb podbił wtedy Jerozolimę, z pewnością, ten fakt zostałby wspomniany w jego Kronice. Zburzenie Jerozolimy (siedziby królów judzkich, stolicy Judei) byłoby wielkim zwycięstwem - ukoronowaniem całej kampanii przeciw miastom Judy. Kronika Sennacheryba wspomina o wielu mniejszych podbitych miastach, wymieniając je z nazwy lecz milczy o Jerozolimie!

Z drugiej strony doktryna wojenna Imperium Asyryjskiego nakazywała przemilczenie każdej porażki! Armia asyryjska we wszystkich zapisach miała uchodzić za absolutnie niezwyciężoną (*).

Asyryjczycy nie podbili wtedy Jerozolimy, świadectwo z 2 Księgi Kronik potwierdza, że Jerozolima się obroniła:

2 Krn 32, 20-23:
Król Ezechiasz i prorok Izajasz, syn Amosa, modlili się w tej sprawie, wołając ku niebu. Wtedy Pan wysłał anioła, który wytępił wszystkich dzielnych wojowników oraz książąt i dowódców wraz z naczelnikami w obozie króla asyryjskiego. Musiał więc wrócić do swego kraju ze wstydem na twarzy. Wszedł potem do świątyni swego bożka, a właśni jego synowie sprawili, że padł pod mieczem. Tak to Pan ocalił Ezechiasza i mieszkańców Jerozolimy z ręki Sennacheryba, króla asyryjskiego, i z ręki wszystkich <nieprzyjaciół>. Obdarzył ich pokojem na wszystkich granicach. Wielu wówczas przynosiło do Jerozolimy ofiary Panu i kosztowne dary dla króla judzkiego, Ezechiasza, który po tych wydarzeniach wzrósł w oczach wszystkich narodów.

Wzmianka o ingerencji anioła jest bardzo interesująca. Powyższy cytat, który jest źródłem biblijnym, poprawnie opisuje śmierć Senacheryba, dziś wiemy, że zabił go w 681 r. przed Chrystusem jego własny syn Arda-Mulissi, ponieważ władca pominął go w sukcesji i wybrał na następcę tronu młodszego syna Asarhaddona.

Chciałbym jednak zwrócić uwagę na proroka Izajasza, który pojawia się w powyższym cytacie. Umieszczenie Izajasza obok Ezechiasza lokuje go na osi czasu jako żyjącego blisko końca VIII wieku p.n.e. Kończąc ten wpis, zacytuję fragment jego proroczej księgi:

Iz 52, 4-6 (VII wieków przed Chrystusem):
Tak bowiem mówi Pan Bóg: Mój lud udał się niegdyś do Egiptu, aby tam zamieszkać; następnie Asyria uciskała go nadmiernie. A teraz, cóż Ja mam tutaj [zrobić]? - wyrocznia Pana. Ponieważ lud mój został bez powodu wzięty i ci, co panują nad nim, wydają okrzyki zwycięstwa - wyrocznia Pana - moje zaś imię stale, każdego dnia bywa znieważane, dlatego lud mój pozna moje imię, zrozumie w ów dzień, że Ja jestem Tym, który mówi: Otom Ja!»


(*) "Assyrian Propaganda and the Falsification of History in the Royal Inscriptions of Sennacherib." Vetus Testamentum XLV (1995): 198-226. JSTOR. 15 Oct. 2007

Komentarze

Popularne posty